Netbooki dla małych firm – czy warto?

Nie ma żadnych wątpliwości, że netbooki będą ważnym narzędziem dla firm każdej wielkości – tak po prostu będzie. Zalety netbooków są zbyt duże, by je przeoczyć: wysoka przenośność, zazwyczaj większa wytrzymałość niż laptopów ze względu na rozmiar, mała waga, łatwość przechowywania i transportu, a do tego w większości dość tanie w porównaniu do tradycyjnych laptopów. Są oczywiście wyjątki od każdej reguły, ale prototypowy netbook jest znacznie mniejszy niż tradycyjny laptop, waży zaledwie od jednego do dwóch funtów (poniżej kilograma) i często kosztuje nie więcej niż siedemdziesiąt procent ceny laptopa (jakiekolwiek porównanie cen jest mocno subiektywne z oczywistych powodów).

Pytanie nie brzmi, czy netbooki są dobrym pomysłem, ale czy rynek netbooków jest gotowy na zastosowanie w przedsiębiorstwie (lub, w naszym przypadku, w sektorze MŚP). Choć koncepcja netbooków istnieje od dość dawna, ich rynkowa realizacja zaczęła nabierać kształtów dopiero w ciągu ostatnich dwóch lat. Netbook został pierwotnie opracowany przez firmę Psion w 2000 roku, ale opuściła ona rynek w 2003 roku. Kolejnym ważnym graczem były Narody Zjednoczone z projektem OLPC (One Laptop Per Child), czyli niezwykle tani, wzmocniony, oparty na Linux netbook dostępny za jedyne 199 USD. Wraz z rozwojem projektu OLPC i ekosystemu dostawców i programistów, który on wspierał, rynek tanich, przenośnych urządzeń internetowych był gotowy do eksplozji.

Wielka nowość dla zwykłych konsumentów nadeszła w 2007 roku, gdy Asus, czołowy tajwański producent znany z wysokiej jakości płyt głównych, wypuścił swoją linię netbooków EEE PC, a później NetTopów. EEE PC okazało się wielkim sukcesem wśród konsumentów ze względu na niską cenę, atrakcyjny wygląd i rozmiar. Gdy rynek został zidentyfikowany, wielu producentów dołączyło do gry, a czołowi producenci, tacy jak Acer, Lenovo, Dell i HP, są już teraz na rynku, choć generalnie oferują produkty ze swoich działów konsumenckich, a nie komercyjnych.

Dziś jesteśmy na szybko dojrzewającym konsumenckim rynku netbooków. Oznacza to, że netbooki są ugruntowane, powszechnie dostępne i stabilne, ale jak dotąd wyłącznie w konfiguracjach zaprojektowanych do użytku konsumenckiego. To stanowi pierwszą barierę przy rozważaniu tych urządzeń w miejscu pracy.

Z nielicznymi wyjątkami netbooki są dostarczane albo z konsumenckimi wersjami systemu Microsoft Windows (tj. XP Home, Vista Home), albo z nieenterprise'owymi wersjami Linux (tj. Linpus, Mandriva). Co prawda istnieje kilka maszyn dostarczanych z odpowiednio klasy enterprise systemami operacyjnymi, takimi jak Vista Business czy SUSE Linux, ale w większości systemy operacyjne znajdowane na netbookach nie są takie, jakich wymagałbyś w swojej firmie. (Wielu niszowych producentów netbooków dostarcza sprzęt z Ubuntu lub Fedorą, które są akceptowalne dla wielu firm, ale to też rzadkość).

W niektórych przypadkach, takich jak bardzo popularny Acer Aspire One, dział IT może dość łatwo ustanowić własny obraz systemu operacyjnego i zastosować go do netbooka. Nie jest to jednak opłacalne podejście dla małego podmiotu. Jest to skuteczne podejście tylko w bardzo specyficznych okolicznościach lub dla bardzo dużych organizacji, które będą wdrażać dużą liczbę identycznie przygotowanych maszyn i mogą rozłożyć koszty na całą grupę.

W przypadku Acer Aspire One mamy bardzo dobrze zbudowaną jednostkę działającą na Linpus Linux (pochodna Fedory 8) lub Windows XP Home. Domowe edycje Windows nie mogą być integrowane ze środowiskami biznesowymi, więc możemy tę opcję całkowicie wykluczyć. Koszt uzyskania dodatkowej licencji XP Pro byłby bardzo zaporowy na sprzęcie tak niedrogim.

Model z Linpus jest znacznie tańszy niż model z Windows XP Home i można go wyposażyć w niestandardową wersję Fedory 10 zastępującą dostarczony system bez dodatkowych zewnętrznych kosztów. Wymaga to jednak dość doświadczonego inżyniera Linux i zajmuje wiele godzin na dopracowanie i testowanie. Najprawdopodobniej kilka dni pracy jako minimum. Tylko duże firmy z dobrą wewnętrzną wiedzą Linux lub mniejsze firmy z partnerami outsourcingu IT posiadającymi niezbędną wiedzę powinny próbować tej drogi, ponieważ pozostawia to bez jakiegokolwiek wsparcia dostawcy. Wymaga to również od działu IT monitorowania i wspierania dodatkowego obrazu systemu operacyjnego, chyba że już dokonałeś standaryzacji na Fedorze – co nie jest zbyt powszechne. Istnieją inne opcje, takie jak instalacja OpenSUSE lub wariantu Ubuntu, ale wymagają one dodatkowej pracy, ponieważ Fedora jest używana do stworzenia bazy Linpus i łatwo się instaluje na urządzeniu.

Używanie netbooków opartych na Linux często stwarza kolejny problem. Na normalnym firmowym komputerze z Linux najczęściej spotykamy KDE lub Gnome jako środowisko graficzne. To są dwa najpopularniejsze, w pełni funkcjonalne środowiska graficzne dla platform UNIX i to właśnie wybór KDE lub Gnome ustanawia znajomość środowiska, a nie leżący u podstaw system operacyjny. Z tego powodu użytkownicy, którzy korzystali z KDE na SUSE Linux, mogą często zostać przełączeni na KDE na PC-BSD bez świadomości użytkownika, że zmienił się system operacyjny (Linux na FreeBSD). Jednak netbooki są często zbyt słabe, by uruchamiać te ciężkie środowiska graficzne, więc zazwyczaj zaleca się stosowanie alternatyw. Najczęściej dziś wybiera się XFCE jako lekkie alternatywne środowisko graficzne, ale istnieją jeszcze lżejsze opcje, takie jak IceWM. Środowiska te mogą sprawić, że netbooki będą bardzo użyteczne zamiast powolne i kłopotliwe, ale powodują, że użytkownicy stają przed potencjalnie nieznanymi interfejsami, które mogą prowadzić do dodatkowych potrzeb wsparcia, a nawet szkoleń.

Udostępnienie netbooków dla określonej klasy wysoce mobilnych lub stale dostępnych na wezwanie pracowników może mieć sens. Zalety są bardzo realne i, choć niektórych użytkowników odpychają małe ekrany i klawiatury i nie lubią braku wysokowydajnego sprzętu, wielu uwielbia przenośność i łatwość użycia tych małych urządzeń. Jeśli posiadanie netbooka decyduje o tym, czy personel będzie mógł pracować, czy będzie musiał odłączyć się od biura, netbooki z łatwością zwrócą swój koszt.

Dla większości firm uważam, że jesteśmy nadal w fazie wczesnego wdrożenia, jeśli chodzi o netbooki. Sam sprzęt jest dobrze przetestowany i powszechnie dostępny, ale oprogramowanie w większości nie jest jeszcze gotowe. W ciągu najbliższych dwóch lat spodziewam się wielu postępów na rynku, szczególnie gdy AMD i NVidia mają wejść na rynek w pełni w tym czasie, wraz z innymi potencjalnymi graczami, którzy do tej pory mieli bardzo mały wkład w rynek, takimi jak Freescale.

Obecnie, i w najbliższej przyszłości, firmy poszukujące netbooków muszą niemal bez wyjątku zobowiązać się do korzystania z Linux zamiast Windows. System operacyjny Windows po prostu nie jest gotowy na obsługę rynku netbooków i prawdopodobnie poczeka, aż netbooki dogonią nowoczesne laptopy pod względem wydajności, zanim naprawdę wejdzie na enterprisowy rynek netbooków. W tym czasie jednak alternatywne architektury, takie jak PowerPC, ARM i MIPS, są eksperymentowane na rynku, a ich adopcja stanowi technologiczną barierę dla uruchamiania Windows na tych urządzeniach. Microsoft może stwierdzić, że netbook mógłby być krytyczną stratą rynku dla nich, ponieważ dostawcy Linux, tacy jak Novell, Red Hat i Canonical, będą widzieć w nim furtkę do środowisk desktopowych w przedsiębiorstwie. Nie jest przypadkiem, że Red Hat właśnie ogłosił swój oficjalny powrót do konkurowania na tym rynku.

W tej chwili uważam, że dobrze jest zacząć badać netbooki i sprawdzać, jak mogą lub nie mogą wpisać się w strategię IT Twojej firmy. Większość małych firm stwierdzi, podobnie jak ich odpowiednicy w dużych przedsiębiorstwach, że netbook jest tani w nabyciu, ale drogi we wsparciu w środowisku korporacyjnym. Zmieni się to szybko, gdy format netbooka stanie się bardziej powszechny, a firmy zaczną coraz bardziej domagać się, aby te urządzenia były dostarczane w konfiguracjach gotowych do użytku biznesowego przez czołowych dostawców.