Ryzyka związane z licencjonowaniem

Jest tak wiele rodzajów ryzyka, które adresujemy i musimy brać pod uwagę w systemach IT, że łatwo przeoczyć ryzyka o charakterze nietechnicznym, zwłaszcza te, którymi często nie zajmujemy się bezpośrednio, takie jak licencjonowanie. Jednak licencjonowanie wiąże się z ryzykiem i kosztami, które muszą być brane pod uwagę we wszystkim, co robimy w IT.

Gdy piszę ten artykuł, ryzyka związane z licencjonowaniem są bardzo świeże w wiadomościach. Właśnie wczoraj jeden z największych i najbardziej znanych dostawców cloud computingu doświadczył globalnej, trzygodzinnej awarii, która później została przypisana przypadkowemu pozwoleniu na wygaśnięcie części ich licencjonowania. Jeden stosunkowo mało istotny komponent w ich stosie infrastruktury, z ogromną globalną redundancją, stał się bezwartościowy w jednej chwili, gdy wygasła jego licencja. Posiadanie zależności licencyjnych oznacza konieczność ich starannego zarządzania. Niektóre licencje są bardziej niebezpieczne niż inne. Niektóre jedynie narażają na audyty, inne powodują awarie lub utratę danych.

Licencjonowanie może być ryzykiem zamierzonym, jak w powyższym przykładzie, gdzie licencja wygasła i urządzenie przestało działać. Albo może być mniej zamierzone, na przykład zdalne przełączniki wyłączające lub błędna interpretacja dat przez urządzenia lub błędna konfiguracja powoduje awarie systemów. Jest to jednak ryzyko, które musi być brane pod uwagę i, co istotne, może wymagać mitygacji. Ryzyko, że krytyczne systemy mają wbudowane bomby zegarowe lub przestają działać w nienaprawialny sposób, może być bardzo niebezpieczne. W przeciwieństwie do awarii sprzętu lub oprogramowania, często nie ma możliwości naprawy systemów bez dostępu do dostawcy. Dostawcy, który może być offline, może nie oferować już wsparcia, może nie obsługiwać już danego produktu, może mieć własne problemy techniczne, lub może nawet być bankrutem!

Często awarie licencyjne stawiają klientów w pozycji, w której dostawca ma nad nimi ogromną przewagę i może żądać niemal dowolnej kwoty za odnowienie licencji podczas trwającej lub, co gorsza, już mającej miejsce awarii. Pod presją klienci mogą łatwo zapłacić wielokrotność normalnych cen za licencjonowanie, aby przywrócić systemy do działania i odbudować zaufanie klientów.

Choć niektóre licencjonowanie reprezentuje ekstremalne ryzyko, a inne jedynie niedogodność, ryzyko to musi być oceniane i rozumiane. W moim własnym doświadczeniu widziałem, jak krytyczne oprogramowanie miało cofniętą licencję przez zagranicznego dostawcę oprogramowania, który po prostu chciał wymusić rozmowę o zakupie, powodując duże straty w środowiskach, wobec których było mało środków prawnych, po prostu dlatego, że miał możliwość zdalnego wyłączania systemów poprzez licencjonowanie, nawet u płacących klientów. Ogólnie rzecz biorąc nielegalne, a z pewnością nieetyczne, klienci w takich sytuacjach często nie mają żadnego remedium.

I oczywiście wiele problemów licencyjnych może mieć charakter techniczny lub przypadkowy. Po prostu serwery licencji przechodzą w tryb offline, systemy się psują, zdarzają się wypadki. Systemy zaprojektowane tak, aby stać się niedostępne, gdy nie mogą zweryfikować swoich licencji, po prostu niosą ze sobą całą kategorię ryzyka, której inne typy systemów nie mają. Ryzyko to jest częstsze, niż ludzie często zdają sobie sprawę, i często ma jedne z najmniejszych możliwości mitygacji.

Oczywiście poza tymi rodzajami ryzyka, licencjonowanie wiąże się również z narzutem, który, jak zawsze, jest formą ryzyka, które z kolei jest formą kosztu. Badanie, pozyskiwanie, śledzenie i utrzymywanie licencji, nawet tych, które potencjalnie nie sparaliżują infrastruktury, zajmuje czas, a czas to pieniądz. Licencjonowanie zawsze wiąże się z ryzykiem, że kupimy za mało i będziemy narażeni na audyty (lub kupimy nieprawidłowo), albo że kupimy za dużo i przepłacimy. W każdym z tych przypadków jest to koszt, który musi być wkalkulowany w całkowity koszt posiadania (TCO) każdego rozwiązania, ale często jest ignorowany.

Czas i koszty związane z licencjonowaniem są często jednymi z bardziej znaczących kosztów w danym problemie, ale ponieważ są ignorowane, może być niezwykle trudno zrozumieć, jak wpływają na długoterminowy obraz finansowy rozwiązań – zwłaszcza że często później wpływają na inne decyzje na różne sposoby.

Licencjonowanie jest po prostu faktem życia w IT, ale takim, który nie jest ani fajny, ani interesujący, więc jest często ignorowany lub, przynajmniej, nie jest szeroko omawiany. Pamiętanie, że licencjonowanie wiąże się z kosztami zarządzania, tak jak każdy inny aspekt IT, i niesie ze sobą ryzyko, potencjalnie bardzo duże ryzyko, którym należy się zająć, to po prostu część dobrego podejmowania decyzji w IT.